Lex Roth

Alex Roth

Pseud.: A.R. ; aro ; LR ; l.r. ; L.R. ; Monni Lex ; Rolex ; A. Roth

Wiltz


Foto: Lex Roth
Lex Roth
Foto: ©

Lex Roth ist der Onkel von Claude Schmit. Lex Roth besuchte das Lycée classique de Diekirch, anschließend die Lehrernormalschule. Ab 1954 war er Lehrer in Küntzig. Weiterführende Studien erlaubten es ihm, die Karriere des Berufsschullehrers einzuschlagen. 1980 wurde er Professeur-Attaché am Kulturministerium, 1988 Direktor des staatlichen Presse- und Informationsdienstes. Seit 1972 ist Lex Roth korrespondierendes Mitglied des Institut grand-ducal, Section de linguistique, de folklore et de toponymie.

Lex Roth hat sich auf vielfältige Art und Weise für das Luxemburgische eingesetzt: 1971 war er Gründungspräsident der Actioun Lëtzebuergesch, deren Vizepräsident er seit 1998 ist. Er veröffentlichte Beiträge in Eis Sprooch (Verein AL) und zeichnete verantwortlich für verschiedene Rubriken: Eis Sprooch mit ca. 2600 Rundfunksendungen zwischen 1972 und 1984 bei RTL sowie von 1993 bis 1998 bei DNR, Eng Klack fir eis Sprooch in Luxemburger Wort und Lëtzebuerger Journal sowie E Këppche fir eis Sprooch mit ca. 800 Artikeln in Luxemburger Wort, Tageblatt und Revue. 1976 begründete er Luxemburgischkurse für Ausländer, 1981 für Luxemburger. Er hat zudem an der Ausarbeitung des Schulbuchs Lëtzebuergesch Texter fir Postprimär Schoulen (1982) und des Lehrbuchs Kommt, mir léiere Lëtzebuergesch (1983) mitgewirkt. Er beschäftigte sich mit Luxemburger Orts- und Straßennamen und wirkte mit bei der Revision der Flurbezeichnungen des Katasters. Zusammen mit Pierre Werner war er der Initiator des Luxemburger Sprachengesetzes von 1984. 2003 wurde er mit der Plakette Dicks-Rodange-Lentz in Gold der Actioun Lëtzebuergesch geehrt. Lex Roth war zusammen mit der Actioun-Lëtzebuergesch der Initiator des Michel Rodange-Denkmales und des Reenert-Kulturweges in Wiltz. Dieses Projekt ist in der Broschüre Michel Rodange. Reenert. Monument a Kulturwee Woltz (2004) dokumentiert. Bereits 1985 und 1987 war Lex Roth jeweils Vorsitzender der Denkmalkommissionen Gëlle Fra und Grande-Duchesse Charlotte. 2006 gab er eine Sammlung von luxemburgischen Wörtern und Redewendungen unter dem Titel Eises...: 100% ? - 90% ? 80% ? - 50%? heraus.

Lex Roth ist literarisch als Übersetzer tätig. Seit 1987 übertrug er jeweils zehn Comic-Hefte der Tintin- und Asterix-Reihe sowie 23 Bilderbücher der Walt Disney-Serie. Faablen (2. Auflage: Fabelen) op Lëtzebuergesch verzielt geht aus von den Fabeln Jean de La Fontaines. Lëtzebuerger Määrchen Album versammelt acht bekannte Märchen der Weltliteratur. Er zeichnet auch verantwortlich für die luxemburgische Fassung der Abenteuer des Katers Igor von Mara Montebrusco-Gaspari. Seit 2004 übersetzt Lex Roth Aufklärungsbroschüren für Kinder über Krankheit und Behinderung, z. B. De Chimio Kasperl a seng Juegd op d'Kriipszellen von Helle Motzfeldt.

Neben den zahlreichen Übersetzungen verfasst er auch eigene Texte, etwa die Melusina Legende, illustriert von Muriel Moritz oder den Gedichtband für Kinder und Erwachsene d'Milly Maus an aner Dichtereien, der, genau wie Auguste Lieschs D’Maus Ketti,  auf dem Motiv der Stadtmaus und der Landmaus von Aesop und Horaz fußt.

Roger Muller / Josiane Weber

Eigene Übersetzungen und Adaptationen

Titel Jahr Sprache Genres yearsort
Faablen. Op Lëtzebuergesch verzielt [vum] Lex Roth. Biller vum M.-Paule Fixmer
Jean de La Fontaine [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1973
LTZ
1973
D'Affaire Ditchen. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth. [Dem Tintin séng Geschichten]
Hergé [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1987
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1987
Dem Asterix säi Jong. Verzielt a gezeechent vum Uderzo, an d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Albert Uderzo [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1987
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1987
D'Djungelbuch. Nom Rudyard Kipling. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1988
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1988
Den Asterix beim Dranazàhd. Verzielt a gezeechent vum Uderzo, an d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Albert Uderzo [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1988
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1988
Den Asterix op der Olympiad. Verzielt vum Goscinny, gezeechent vum Uderzo, an d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
René Goscinny [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1988
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1988
D'Schwaarz Insel. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth. [Dem Tintin séng Geschichten]
Hergé [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1988
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1988
Wie kroopt nom Roger Rabbit. Iwwersetzung vum Lex Roth
Steven Spielberg [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1988
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1988
Den Asterix bei de Belsch. Verzielt vum Goscinny, gezeechent vum Uderzo, an d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
René Goscinny [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1989
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1989
Den Oliver a séng Frënn. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1989
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1989
d'Lady an de Strummy. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth. Adapt. vum Teddy Slater. Ill. vum Bill Langley a Ron Dias. / 101 Dalmatiner-Muppen. Op Lëtzebuergesch verzielt vum Lex Roth. Adapt. vum Justine Korman. Ill. vum Bill Langley a Ron Dias
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1989
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1989
D'Ouer mam Krack. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth. [Dem Tintin séng Geschichten]
Hergé [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1989
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1989
Dumbo [&] Bambi. Op Lëtzebuergesch verzielt vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1989
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1989
Dem Astérix séng Odyssee. Text an Zeechnungen Uderzo, an d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Albert Uderzo [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1990
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1990
Den onheemleche Stär. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth. [Dem Tintin séng Geschichten]
Hergé [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1990
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1990
D'Sireenchen. Op Lëtzebuergesch verzielt vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1990
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1990
Pitt Pan [&] Pinocchio. Op Lëtzebuergesch verzielt vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1990
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1990
Walt Disney's d'Äschepiddelchen. Op Lëtzebuergesch verzielt vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1990
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1990
De Berni an d'Bianca bei de Känguruen. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1991
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1991
Den Asterix als Gladiateur. Verzielt vum Goscinny, gezeechent vum Uderzo, an d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
René Goscinny [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1991
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1991
De Prënz an den Aarmen. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1991
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1991
Der Castafiores hir Bijouen. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth. [Dem Tintin séng Geschichten]
Hergé [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1991
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1991
D'Rous an d'Schwert. Text an Zeechnunge vum Albert Uderzo, an d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Albert Uderzo [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1991
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1991
D'Schnéiwittchen an déi siwen Zwergen. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1991
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1991
D'Aristokazen. Op Lëtzebuergesch verzielt vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1992
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1992
Dem Pharao séng Zigaren. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth. [ Dem Tintin séng Geschichten]
Hergé [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1992
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1992
De Bësch-Robbi. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1993
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1993
Den Asterix an d'Goten. Verzielt vum Goscinny, gezeechent vum Uderzo, an d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
René Goscinny [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1993
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1993
De bloe Lotus. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth. [Dem Tintin séng Geschichten]
Hergé [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1994
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1994
Aladdin. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1996
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1996
D'Bella an de Béischt. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1996
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1996
De Léiwekinnek. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1996
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1996
De Quasimodo vun Notre-Dame. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex a Michèle Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
Michèle Roth [Übersetzer]
1996
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1996
Pocahontas. An d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
Walt Disney [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1996
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1996
Den Asterix bei den Helveten. Verzielt vum Goscinny, gezeechent vum Uderzo, an d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth
René Goscinny [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1997
LTZ
Sonstiges > Comics, Cartoons
1997
Lëtzebuerger Määrchenalbum. Op Lëtzebuergesch iwwersat vum Lex Roth
Jane Brierley [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
1998
LTZ
1998
Dem Kueder Igor seng Aventüren & d'Geheimnis vun de 7 Liewen; an d'Lëtzebuergescht gesat vum Lex Roth [Mit Zeichnungen von Luxanimation]
Mara Montebrusco-Gaspari [Autor]
Lex Roth [Übersetzer]
2011
LTZ
2011

Sonstige Mitarbeit

Titel Jahr Sprache Genres yearsort
Dem Decimus Magnus Ausonius seng Rees op d’Musel. Op lëtzebuergesch erzielt vum Robert Bruch [Reédition bilingue]
Decimus Magnus Ausonius [Autor]
Robert Bruch [Übersetzer]
Joseph Groben [Herausgeber / Redakteur]
Lex Roth [Herausgeber / Redakteur]
2013
LTZ LAT
2013

Mitarbeit bei Zeitungen

Titel der Zeitung Benutzte Namen
Eis Sprooch (Actioun Letzebuergesch)
l.r.
Lex Roth
Geschwënn
Lex Roth
Klack fir eis Sprooch (Eng) (Actioun Lëtzebuergesch)
Lex Roth
Lëtzebuerger Journal / Letzeburger Journal / Journal / LJ. Politik, Finanzen a Gesellschaft
Lex Roth
Luxemburger Wort / d'Wort / LW
LR
Lex Roth
nos cahiers. Lëtzebuerger Zäitschrëft fir Kultur
Lex Roth
Revue / Lëtzebuerger illustréiert Revue
A.R.
aro
L.R.
Monni Lex
A. Roth
Lex Roth
Tageblatt / Escher Tageblatt = Journal d'Esch. Zeitung fir Lëtzebuerg
Lex Roth
Zack
Rolex

Sekundärliteratur in Auswahl (Autor & Gesamtwerk)

Autor Jahr Info
Roland Houtsch
1988 "Übersetzen ist wie Schach..." Lex Roth über Freude und Leid des Comic-Übersetzers. In: Luxemburger Wort, Nr.239, 15.10.1988, S.6
1999 Fabelen op Lëtzebuergesch vum Lex Roth. In: Die Warte-Perspectives 11.11.1999.
2005 Précis d’histoire de la littérature en langue luxembourgeoise
Luke Haas
2007 Comics in, aus und über Luxemburg

Sekundärliteratur zu den einzelnen Werken

Titel Jahr
Faablen. Op Lëtzebuergesch verzielt [vum] Lex Roth. Biller vum M.-Paule Fixmer 1973
D'Milly Maus an aner Dichtereien. Mat Biller vum Carlo Schneider, Nic. Feider (Nuckes), Oliver Jaminon (OJ), Fons Biver 2008
Dem Decimus Magnus Ausonius seng Rees op d’Musel. Op lëtzebuergesch erzielt vum Robert Bruch [Reédition bilingue] 2013
Melusina. Op Lëtzebuergesch erzielt, mat engem dräisproochegen Dépliant (engl., fr., port.). Traductiounen: Kulturministère 2014

Literaturpreise

Name Auszeichnung Ausgezeichnetes Werk Jahr
Dicks-Rodange-Lentz Plakette goldene Plakette 2003

Mitgliedschaft

Name
Actioun Lëtzebuergesch - Eis Sprooch (1972- )
CPLL - Conseil permanent de la langue luxembourgeoise
Institut grand-ducal Section de linguistique, de folklore et de toponymie (1935-97)
Institut grand-ducal Section de linguistique, d'ethnologie et d'onomastique (ab 1997)
LSV - Lëtzebuerger Schrëftstellerverband [1985-2016]
RTL / Radio Luxemburg
Zuletzt geändert 05.04.2017